haritada ara :   km  
Malatya'da 13 ilçe bulundu.
sırala 
Darende ilçe - Darende - Malatya
Eski adı: Derindere
A892 1282 📖 📖 Taranda / Daranda
Y625 Y976 📖 📖 Táranta / Dálanda
Türk yerleşimi
■ Bizans kaynaklarında en erken 625 yılında ve hemen akabinde Arapça metinlerde kaydedilen Táranta/Daranda kalesi şimdiki kasabanın 4 km kuzeybatısındaki Eski Darende mevkiindedir. 19. yy'da imp. Basil'in seferleri bağlamında `Arap kenti` olarak tanımlanır. SN
■ Malatya'da Ermenilerin tarihi yerleşim yerleri ağırlıklı olarak Darende ve Arapkir'dedir. Kürdce: Tiranda. yalcin
■ Kütüğe göre %85-90 arası Türklerden, -15 arası Kürtlerden müteşekkil bir ilçedir. Bazı yerleşimlerde Ermeni kökenli ailelerin bulunması olağandır. metonio
Kuluncak ilçe - Kuluncak - Malatya
1914hk 📖 Kuluncak
1928 📖 Ayvalı (idari bölge)
Sünni Türk/Alevi (Türk) yerleşimi
■ Bir dönem Ayvalı bucak merkezi idi. SN
■ Merkezde Sunni Türkler cogunluktadır azınlık olarak Alevi Türklerde yaşamaktadır. Mert Çakmak
Doğanşehir ilçe - Doğanşehir - Malatya
K 📖 Muhaciran / Maciran
1902hb 📖 Viranşehir | Muhacir
Y961 📖 Zápetra
A870 📖 Zibatra
Y150 📖 Sozópetra [ Yun "korunakkaya" ]
■ 796 yılında Halife Harunürreşid'in oğlu el-Mu'tasım bu kentte doğdu. 838 yılında imp. Theophilos kenti Araplardan geri aldı ise de 12. yy'a dek kent Araplarla Bizans arasında sık sık el değiştirdi. Zizóatra ve Zápetra adlarıyla da anılır. (TİB 2.286-287.) ■ 1877 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Ardahan'ın Posof ilçesinden gelen Ahıska Türkleri tarafından kurulmuştur. Bu yüzden uzun bir süre Muhacir Köyü denilmiştir. Daha sonradan da Posof'tan göç almıştır. 1946'da Akçadağ'dan ayrılarak ilçe oldu. SN
Hekimhan ilçe - Hekimhan - Malatya
1916h 📖 Hekimhan
1785z 📖 Hekim Hanı (mv)
■ M 1218/H 615 yılında Malatyalı Ebulhasan el-Şammas el-Hekim Selim tarafından yaptırılan kervansaray nedeniyle o devirden beri Hekim Hanı veya Han-ı Hekim olarak adlandırılmıştır. Adıgeçen hekimin muhtemelen ihtida etmemiş bir Süryani olduğu gerek künyesinden ve gerekse han üzerindeki Arapça/Süryanice/Ermenice üç dilli yazıttan anlaşılmaktadır. İlçe nüfusu ağırlıkla Türk dilli Alevi'dir; iki üç kuşak önceye dek Ermeni olanlar hatırı sayılır bir oran tutar. SN
■ © 02.11.1785 Sadrıazam Köprülü Mehmed Paşa'nın Malatya'da yaptırdığı Hekim Hanı Vakfı'na ait köylerden Keban Madeni'ne verecekleri kömürden başka bir şey istenilmemesi. a.g.tt deyar heyran
Akçadağ ilçe - Akçadağ - Malatya
1928 📖 Arga
S1190 📖 Arqa
Y180 Y535 📖 📖 Árka
1764z 📖 Akçadağ (idari bölge)
■ Daha önce Levend köyünde olan Akcadağ kaza merkezi 1876'da Arga'ya taşındı. Árka/Arga adı Roma imp. döneminden beri kaydedilmiştir. ■ İlçe nüfusunun büyük bir bölümü Kurne ve Kurecikan aşiretlerine bağlı Alevi Kürtlerdir. SN
■ © 17.07.1764 Fırat Nehri kurbünde Murad Dağı'nda zuhur eden cevher mağaralarının cevherleri bereketli ve imale salih olmağla işletilmesi için lazım gelen sermayenin ve Keban madeni için Gümüşhane'den amele ve pir üstat sevkine ve Çarsancak, Arguvan, Akçadağ ve Parçikan ahalilerine mürettep kömür miktarının tezyidine ve tekasülü görülenlerin tecziyesine dair... deyar heyran
Yazıhan ilçe - Yazıhan - Malatya
1891c 📖 Yazıhan
■ Kısmen Kürt (Sünni) (Drêjan) yerleşimi
■ Fethiye (Hasanbadrik) kasabası yakınına kurulmuş yeni yerleşimdir. 19. yy'ın orta ve sonlarına doğru Keban Madeni, Arapgir, Mamuretülaziz ve Divriği arasında göçebe yaşayan Terîkan ve Dırêjan Kürt aşiretlerinden bir kısmı burada zorunlu iskana tabi tutularak Hasanbadrik (daha sonra Fethiye ve Yazıhan) nahiyesi oluşturulmuştur. SN
■ 19. yy'ın orta ve sonlarına doğru Keban Madeni, Arapgir, Mamuretülaziz ve Divriği arasında göçebe yaşayan Terîkan ve Dırêjan Kürd aşiretlerinden bir kısmı Yazıhan'da zorunlu iskana tabii tutularak bir nahiye oluşturulmuştur. deyar heyran
■ İlçe merkezinin yerlisinin çoğunluğu Sünni Kürt olmakla beraber Alevi/Sünni Türkler de bulunmaktadır. Bu ilçe karakteristik olarak Gaziantep ilinin Yavuzeli ilçesine çok benzer, zira iki ilçe de yerleşim sayısı açısından 1/3 Sünni Kürt, 1/3 Sünni Türk, 1/3 Alevi Türk dağılımlı gibidir. Ve ayrıca iki ilçenin de kasaba merkezlileri genelde Sünni kökenlidir. metonio
Yeşilyurt ilçe - Yeşilyurt - Malatya
1928 📖 İsmetpaşa
E1878 1902hb 📖 📖 Çırmıxti [ Erm ]
■ 20. yy başında Ermeni yerleşimi.
Arguvan ilçe - Arguvan - Malatya
1782z 📖 Arguvan
E1004 📖 Arkavan
Y976 📖 Argaoún
1928 📖 Tahir (idari bölge) [ Tr "aş." ]
■ Kedrenos-Skylitzes vekayinamesine göre Pavlikçi mezhebi mensuplarının 9. yy'da Tephrike (Divriği) ile birlikte kurduğu iki müstahkem kentten biri idi. (Honigman 56). ■ Osmanlı döneminde ve 1957'ye dek Tahir adı kullanılır. Cumhuriyet döneminde Türkçe isim yerine eski adın benimsendiği ender örneklerden biridir. ■ İlçe nüfusunun büyük bölümü Kürt olup Zazaki'ye yakın bir lehçe konuşulur. SN
■ Kürdce: Arxawûn /Arxawan (Erxewan) yalcin
■ © 26.03.1782 Malatya voyvodalığı aklamından olup Keban Madeni'ne senede yedi bin yük kömür vermek üzere sair tekalifden muaf tutulan Erguvan karyesi ahalisinin... deyar heyran
■ Kütüğe göre Alevi Türk > Alevi Kürt > Sünni Kürt > Sünni Türk. Sünni Türkler yalnızca Arguvan merkezde ve Tatkınık'ta bulunuyor. Alevi Kürtlerin tamamı Atma yöresinde bulunup Atmalı aşiretine mensup. metonio
Battalgazi ilçe - Battalgazi (Eskimalatya bucağı) - Malatya
1928 📖 Eskimalatya
1914hk 📖 Eskişehir
A870 📖 Malatya
Kürt (Sünni) (Drejan) yerleşimi
■ Hitit kaynaklarında MÖ 14. yy'dan itibaren anılan Melid/Malatya kenti burasıdır. Kendin adı Hitit dilinde `Ballı` veya `Balhisar` anlamına gelir. Türkçe ad Arapça Malatiyya biçiminden alınmıştır. İl merkezi 19. yy'da şimdiki yeri olan Asbuzu köyüne taşındı. ■ Eskimalatya kasabası 1987'de Battalgazi adı verilerek ilçe oldu. Kasaba nüfusu çoğunlukla Drêjan Kürdüdür. SN
Arapgir ilçe - Arapgir - Malatya
1968 📖 Arapkir
1282 📖 Arapkir / Arapgir (başka yer)
■ 20. yy başında kısmen Ermeni yerleşimi.
■ Asıl Arapgir buraya 6 km uzakta olan Eski Arapgir kasabasıdır. 11. yy'da Bizans egemenliği altında Van göçmeni Ermenilerle iskan edildi. 18. yy sonunda kasaba şimdiki yerine taşındı. Adının anlamı muğlaktır. 2000'den sonra resmi yazımda Arapgir olarak düzeltildi. SN
Kale ilçe - Kale - Malatya
1869s 📖 İzolî [ Kr "aş." ]
Kürt (Sünni) yerleşimi
■ Kale adını halen Fırat'ın karşı yakasında Baskil ilçesi sınırları içinde kalan İzoli (Tomisa) kalesinden alır. İzolî/İzollu Kürt aşiretinin adı Nusaybin'in kuzeyinde, Tur Abdin bölgesinin güney kesimini oluşturan ve eski Süryani kültürünün önemli bir merkezi olan İzala/İzlô dağıyla alakalı olmalıdır. SN
Pötürge ilçe - Pötürge - Malatya
1917h 📖 İmrun
1781z 📖 Şiro
1710z 📖 Şoraili
1928 📖 Pütürge / Pûtürge (idari bölge) [ Kr "put yeri? haç yeri?" ]
Kürt (Sünni) yerleşimi
■ İmrun kasabası 1877'de kurulan Pûtürge nahiyesinin merkezi oldu. ■ Bölge adı olan Pûtürge'nin Süryani Barsavmo Manastırına Kürtlerce verilen addan türediğine ilişkin söylenti teyit edilemedi. Yakın tarihte resmen Pötürge olarak düzeltildi. ■ Birkaç Türk-Alevi yerleşimi dışında ilçe nüfusu çoğunlukla Sünni Kürttür. SN
■ © 24.05.1710 Malatya'da Şoraili kazasından Bağırka karyesinin fetih öncesi ve sonrası Hacı Ali Paşazade Şadi evladlarının malikanesi olduğundan ahardan müdahalenin men'i hakkında arzuhal. © »»» 16.07.1722 Malatya Voyvodalığı'ndan müfrez Şoraili kazasında Ağvaz, Mezraa-i Mürdeağaç ve tevabiine Rişvan-zade Ömer Bey adamları tarafından vaki müdahelenin men'i © »»» 16.03.1725 Malatya livasında Şoraili nahiyesinde Avan karyesi ve Moragiç mezraası mukataasından (ber-vech-i) malikane Hüseyin Ağa ve Mehmed Ağa tahvilinden sarfiyata dair makbuz. © »»» 20.08.1781 Aslen İran Kürdlerinden olup Malatya'nın Şiro kazasında sakin Çevayirli [?] Aşireti'nin şekavetlerine dair Malatya mutasarrıfından gelen mektuplardan hülasa. g.tt © »»» 28.03.1782 Malatya sancağında Şireili(Şiro) kazasında sakin Balbanlu ve Halikanlı Cemaatları İran'dan gelip oralarda tavattun etmiş olan Culberlu [?] Kürdlerinden şikayette bulunmalarıyla. deyar heyran
■ Süryani aziz Bar Sawmo manastırı haç taşınan merkez olduğu için Kürtçe ismi Pütür gah yani Haç yeri olarak adlandırılmıştır. ADAM JANBEG
Doğanyol ilçe - Doğanyol - Malatya
1848z 📖 Keferdiz
Türk/Kürt (Sünni) yerleşimi
■ © 28.11.1848 Şiro Kazası Keferdiz Köyü'nden Bekir b. Osman'ı katleden aynı köylü şahısların meçhul kalmasından dolayı, köy halkının diyet ödemesi lazım geleceğine dair... deyar heyran
■ Malatya ili genelinde Alevi nüfusun bulunmadığı tek ilçedir. İlçe merkezi ve 8 yerleşim Sünni Türk, 6 yerleşim Sünni Kürttür. metonio


 
Copyright 2010-2020 Sevan NİŞANYAN. Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.