haritada ara :   km  
Kilise adında 15 yerleşim bulundu.
sırala 
Sütlüce köy - Ereğli - Zonguldak
1928 📖 Kilise
Camili köy - Küre - Kastamonu
1943ha 📖 Kilise
1928 📖 Camili
Madenli mah - Arsuz (Uluçınar bucağı) - Hatay
1946 📖 Kiliseönü
F1935 📖 Kilise
1917h 📖 Kiseli
Nusayri (Arap Alevi) yerleşimi
Kilis il - Aa - Kilis
A870 📖 Kilis
Y180 📖 Kiliza
Y-350 📖 Kyrrhos (başka yer) [ Yun "sarı?" ]
■ MÖ 300 dolayında İskender'in generallerinden Seleukos Nikator tarafından kurulan ve Makedonya'daki Kyrros kentinin adı verilen Kyrros kenti, bugünkü Kilis'in 13 km batısında, Suriye sınırının hemen karşı tarafındadır. Geç Antik dönemde, bugünkü Kilis ilini kapsayan piskoposluğun ('kaza') merkezi idi. M 1150 yılında Nureddin Zengi tarafından Haçlılardan geri alındığı tarihe dek önemli bir kent olarak kaldı. Daha sonra yerleşim merkezi bugünkü Kilis kentine kaymıştır. ■ Kilis adının Arapça ve Türkçe `kilise` adıyla ilgisi yoktur. Keza Süryanice «kelşô» (`kireçli`) ile de bağ kurulamaz. SN
■ 31.08.1714 Ayntab civarında zuhur eden Kilis Ekradından Okça İzzeddinli demekle maruf eşkıyanın hakkından gelinerek ... deyar heyran
■ Çivi yazısı ile yazılmış bir Asur betiğinde “Ki-li-zi” yerleşiminden söz edilmekte, buranın da bugünkü “Kilis” olduğu görüşü oldukça yaygındır. Martin HARTMAN eski Kilis yerleşiminin bugünkü Kilis kent merkezinin güneydoğusunda “Tarzimehan” yöresi olduğunu belirtir. Richard KİEPERT de esli Kilis’i, bugünkü yerleşimin 3 kilometre güneybatısındaki “İlizi Bahçesi (İllizi Baghtshesi) olarak gösterir. Roma İmparatorluğu kaynaklarında “Ciliza sive Urmagiganti” sözüyle geçen yöre, YAKUT’un Mu’cemü’l-büldun ve Halil bin Şahin EZ-ZAHİRİ’nin Zübdetü Keşfi’l-Memalik adlı yapıtında Azaz’a bağlı bir köy olarak belirtilmiştir. 1519 tarihli Osmanlı Devleti Tahrir Defteri’nde de kentin adı “Killiz” biçiminde yazılmıştır. Prof.Dr.Bilge UMAR “Türkiye’deki Tarihsel Adlar” adlı yapıtında “Kilis” hakkında yaptığı araştırmayı “ …ilk kez Arap tarihçi Kudama Bin Cafer’in 928 dolaylarında kaleme aldığı yapıtında, Arap Devlet’nin Doğu Roma İmparatorluğu sınırında bir kalesi olarak, ‘El Kilis’ diye anılıyor (Honigman, s.40).Kentin 985 yılında İmparator Bardas Phokas eliyle alınmasının sözünü eden diğer bir Arap tarihçi, Yahya bin Said el Antak’i, Kilis adını ‘Killia’ diye vermiştir (Honigman, s.103.3). Bu adın kökenini, öz biçimini, anlamını saptayamadım.” sözleriyle açıklar. Padişah Kanuni Sultan SÜLEYMAN döneminde CANBOLAT BEY’e ocaklık verilen Kilis, yaklaşık 1500 kişinin yaşadığı, altı mahalle (Kana, Kıbeliye ,Çukurfasl, Hacıgökçe / Meşhedler, Kızılca, Sübbad) ve 314 haneden oluşan “nefs” statüsünde bir yerleşim birimiydi. 1519 tarihli Tahrir Defteri kayıtlarına göre Halep eyaletinin merkez sancağı olan Kilis’te altı mahalle (Kana, Kıbeliye ,Meşata / Çalcıyan ,Kızılca, Sübbad) 576 hane bulunmaktaydı. 49 Hıristiyan olmak üzere 3500 kişinin yaşadığı bu kasabada (nefs) altı ayrı yerde “Cuma (Cuma Namazı)” kılınırdı. Ayn ALİ EFENDİ Kavanin-i Al-i Osman adlı çalışmasında Kilis’in, XVII.Yüzyılda Halep eyaletine bağlı livalardan birinin merkezi olduğunu; Katip ÇELEBİ de Cihannüma adlı yapıtında bu görüşe katıldığını ve yörenin “valide sultanlara has” olarak verildiği belirtir. Kilis’i uzun uzun anlatan Evliya ÇELEBİ Seyahatnamesi’nde kentin harap durumundaki kalesinden; sekiz kapılı Bu kapıların adları: Büyük tedribe, küçük tedribe ,ayn tedribesi, akharan tedribesi, alçak tedribe, çulha tedribesi ,Yusuf Çelebi tedribesi) surlarından ve 30 camisinden söz ederek; burada beş mahalle bulunduğunu 4660 insan yaşadığını anlatır. "Kilis Şehri, Halep eyaletinde sancaktır. Fakat Valide Sultan hassıdır. Yetmiş yük akçe ile iltizam olunur. Üç yüz payesi ile sadaka olunur şerif bir kazadır.Sancak Bey’ine adalet üzere seksen bin kuruş hasıl olur. Kadısına yedi bin kuruş hasıl olur. Kalesi virandır. Ama Celali ve Cum Kürtleri korkusundan şehrin dört tarafı kale gibi kerpiç duvarla çevrilmiştir. Evliya ÇELEBİ, Seyahatname” Vitali CUİNET XIX.Yüzyılın sonlarında Kilis’in sanayi, ticaret ve kültür kenti olduğunu vurgulayarak; kentte 15.000 Türk olmak üzere 20.000 kişi yaşadığını, 47 cami, 12 mescit, 24 medrese, 3 kilise, beş hamam, 740 dükkan, 7 han, 11 fırın, 120 kumaş işliği, 15 kıraathane (kahvehane), 1 eczane ve 4100 hane bulunduğunu anlatır. Metin Korkmaz
Sakarya mah - Darende - Malatya
1916h 📖 Kilise
Kürt (Sünni) (Atmalı) yerleşimi
Bahçeliyurt köy - Kangal (Alacahan bucağı) - Sivas
hl 📖 Bahçeder [ Tr "bahçe kilise" ]
1912hk 📖 Kilise
Alevi yerleşimi
■ 16. yy'dan daha eski olan kilisenin İsa'nın havarilerinden 'Aziz Fadil' adlı kişi tarafından kurulduğu rivayet edilir. 1958'de yıktırılmış, son yıllarda izi dahi kalmamıştır. SN
Onatlı mah Cumhuriyet - Yeşilyurt - Malatya
1928 📖 Kilise
Burmapınar köy - Kahta - Adıyaman
<1960 📖 Kilise
1928 📖 Darberi
Kürt (Sünni) yerleşimi
Kesertaş mz - Kahta - Adıyaman
1919h 📖 Kilise
■ 20. yy başında Ermeni/Kürt (Sünni) yerleşimi. Şimdi Kürt (Sünni) yerleşimi
Yenidoğdu köy - Hozat (Çağlarca bucağı) - Tunceli
1925h 📖 Kilise
Alevi (Kürt veya Zaza) yerleşimi
Yeşildere x - Kovancılar (Çaybağı bucağı) - Elazığ
1928 📖 Kilise
■ 1994'te boşaltılarak tahrip edilmiştir. SN
Akyol mah - Silvan - Diyarbakır
1928 📖 Kilise [ Kr/Tr ]
E1912 📖 Kılisa aş. + yk.
■ 20. yy başında Ermeni yerleşimi.
Kilise mv - Adilcevaz - Bitlis
1925h 📖 Iskançelakorz Manastırı [ Erm skançelakordz "Mucize Gösteren" ]
Yoldöndü mah - Gevaş - Van
1928 📖 Inzak
1916hb 📖 Kilise
E390 📖 Indzak [ Erm ındzayk ընծայք "adaklar" ]
■ 20. yy başında Ermeni yerleşimi.
■ Köyün sırtındaki Alacabük dağı eski çağlardan beri Indzak'isar `Indzak' dağı` adıyla kaydedilmiştir. Burada bulunan Indzayk' Surp Hagop manastırı 10. yy öncesinden beri mevcuttu. SN
Doluçıkın mah - Gürpınar (Kırkgeçit bucağı) - Van
1916h 📖 Kilise
1916hb 📖 Selkilise
■ 20. yy başında kısmen Ermeni yerleşimi. Şimdi Kürt (Sünni) (Şemski) yerleşimi


 
Copyright 2010-2020 Sevan NİŞANYAN. Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.