haritada ara :   km  
14 Latince yer adı bulundu.
sırala 
Kaválla il - Kavala - Kavála GR
1250~ : Kavalla [ Latince "at yeri" ]
Byz : Xristoúpolis [ Yunanca "Mesih kenti" ]
Rom : Neápolis [ Yunanca "yenikent" ]
■ 20. yy başında Türk/Rum Ortodoks yerleşimi.
■ 13. yy’da Frenk işgali döneminde beliren Kavala adı muhtemelen `at istasyonu` anlamındadır. 20. yy başında bir kısmı Arnavut ve Pomak kökenli olmak üzere nüfusun büyük çoğunluğu Türk idi. SN
■ Koord: 40° 56' 14'' D, 24° 24' 42'' K
Çanakkale boğaz - Çanakkale Merkez - Çanakkale
İt1100~ 📖 : Dardanelli [ Latince "Dardanos'çuklar" ]
Y-600 📖 : Hellêspontos [ Yunanca "Helle denizi" ]
■ Antik isim Hellespontos’tur. Boğazın Anadolu yakasında efsanevi geçmişte Dardanoi halkının ve Dardania adlı kentin bulunduğunu Homer bildirir. Buna istinaden boğazın iki yakasındaki Sestos ve Abydos kentlerine (halen Batı dillerinde Boğazın adı olarak kullanılan) ’Dardanelli/Dardanelles’ adını 11. yy’da Venedik ve Cenevizliler yakıştırmıştır. Osmanlı devrinde boğazın özel bir adı olmamış görünür. SN
■ Koord: 40° 13' 1'' D, 26° 26' 41'' K
Yıldız dağ - ---
1665 📖 : Istranca [ Bulgarca странджа "küçük diyar?" ]
Y378 📖 : Haiminóntos [ Latince Haemi mons "Balkan dağı" ]
■ Istranca adı Çatalca yakınındaki Stranca (Binkılıç) kasabasından gelir. Bulgarca isim muhtemelen страна `ülke, diyar` söcüğü ile ilgilidir. Roma imp. 4. yy’dan itibaren anılan Haemimontus ili (Edirne-Kırklareli), şimdi Bulgaristan’da olan Balkan (Haimos/Haemus) Dağının adını taşır. SN
■ Koord: 41° 29' 11'' D, 28° 5' 31'' K
Kula ilçe - Kula - Manisa
Y1308 📖 : Kula [ Türkçe "kule" ]
Y813 📖 : Opsíkion (idari bölge) [ Latince obsequium "maiyet" ]
■ Arapça veya Türkçeden alıntı olan κουλᾶς (`kule`) sözcüğü Bizans askeri terminolojisinde 11. yy’dan itibaren kullanılır. 7. yy’da kurulan Opsikion ( < Latince «obsequium» `maiyet`) askeri eyaletinin merkezi olan kasabanın 13. yy’da ’Kula’ olarak adlandırıldığını Bizans tarihçisi Paxymeres bildirir. SN
■ Yüksek (iki katlı) bağ evlerine Rumlar Türkçe kule'den uyarlanmış 'koula' adını verirlerdi. Yörede halâ bu yapılardan vardır. Belirli bir yeri belirtmek için kullanılırken, orada gelişen yerleşimin adına dönüşmüş olabilir. Tankut Beygu
■ © 22.06.1665 Kütahya sancağının Uşak, Eğrigöz, Gököyük, Simav, Şeyhlü, Gedos, Kula, Altuntaş ve Lazkiye nahiyelerinde ... deyar heyran
■ Kula kazası Mendehor karyesinden Değirmeci İstavri'nin kızının ihtida muamelesinin icrası için Adliye ve Mezahib Nezareti'nce istenilen izahatın gönderilmesi. H-21-12-1328 Manav
■ Koord: 38° 32' 44'' D, 28° 38' 57'' K
Kadırga mahalle - Fatih - İstanbul
1480~ 📖 : Kadırga Limanı
Lt400~ 📖 : Portus Juliani [ Latince "Julianus imp. limanı" ]
■ Kapalı daire şeklindeki antik askeri liman günümüzde tamamen dolarak yerleşim alanı haline gelmiştir. SN
■ Koord: 41° 0' 15'' D, 28° 58' 9'' K
Kızkulesi ada - Üsküdar - İstanbul
1665 📖 : Kız Kulesi
Y1207 📖 : Árkla [ Latince arcula "hisarcık" ]
■ Tarihçi Honazlı Nikitas imp. Manuel Komnenos’un bu adacık üzerinde inşa ettirdiği hisardan söz eder. Orhan Bey’in Bizanslılar elinde rehin olan oğlu Halil’in serbest bırakılmasıyla ilgili görüşmeler (1356?) de bu hisarda gerçekleşmiştir. Şimdiki kule Osmanlı eserinin röprodüksiyonudur. SN
■ Koord: 41° 1' 15'' D, 29° 0' 14'' K
Üsküdar ilçe - Üsküdar - İstanbul
1665 📖 : Üsküdar
Y1200~ 📖 : Skutári(on) [ Latince scutarii "kalkancılar" ]
Y-146 Y961 📖 📖 : Xrysópolis [ Yunanca "altınkent" ]
■ Polybius’a göre kenti ilk kez MÖ 410’da Atinalı general Alkibiadês tahkim ederek Xrysópolis adını vermiştir. Bizans imp. I. Manuel Komnenos’un (1143-1180) bu yerde Skutárion adlı bir yazlık saray inşa ettirdiği bilinmektedir; kasaba adı bu saraydan türetilmiş olmalıdır. Villahardouin’in 4. Haçlı Seferi kroniğinde bu yerden Scutaire/Escutaire olarak söz edilir. Scutarii/skoutaroi Roma/Bizans ordusunda bir sınıf adıdır. SN
■ Arnavutluk sınırları içerisindeki İşkodra kentiyle adaştır. metonio
■ Koord: 41° 1' 36'' D, 29° 1' 2'' K
Sapanca göl - Sapanca - Sakarya
1665 📖 : Sabanca
Y1057 Y1308 📖 📖 : Sophon / Siphonês
Lt378 📖 : Siphonensis Lacus [ Latince "Siphon/Sophon gölü" ]
■ İlçe merkezi adını gölden alır. Yöredeki yerleşimlerin çoğunluğu 1877-78 Rus harbinden sonra gelen Kafkasyalı ve Gürcü muhacirlerin iskânı için kurulmuştur. SN
■ Koord: 40° 42' 50'' D, 30° 14' 38'' K
Burdur il - Burdur Merkez - Burdur
1912hk 📖 : Buldur
Y1438 📖 : Praitória [ Latince praetoria "yolkonağı" ]
1333 📖 : Burdûr
1876a 📖 : Tirkeş (idari bölge) [ Türkçe "okçu" ]
■ Çeşitli kaynaklarda görülen «Polydôrion» adı mesnetsizdir. Praitória adı yeni bulunan 1438 tarihli bir Bizans yazmasında keşfedilmiştir. Latince «Praetoria», Yunanca «Praitória» `yüksek devlet görevlilerinin seferde konakladığı resmi konukevi` anlamındadır. Güney Afrika Cumhuriyeti’nin başkenti aynı adı taşır. SN
■ Koord: 37° 43' 10'' D, 30° 17' 0'' K
Akdeniz - ---
1665 📖 : Akdeniz
A870 📖 : Bahr eş-Şam [ Arapça "Suriye denizi" ]
Lt639 📖 : Mediterraneum (Mare) [ Latince "ülkeler arası (denizi)" ]
Y190~ 📖 : Mesógaios (Póntos) Mεσóγαιος [ Yunanca "ülkeler arası (denizi)" ]
■ Antik kaynaklarda adı genellikle `büyük deniz`dir (İbr Yam haGadol, Yun Megalê Thálassa, Lat Mare Magnum). Mesógaios adı en erken 2. yy’da Mısırlı Polluks’un Onomastikon’unda görülür. Klasik devir Arapçasında Bahr ar-Rûm yaygındır; modern Bahr al-abyaz (`ak deniz`) Türkçeden çeviridir. Bahr al-Mutawassıt (`ara deniz`) Batı dillerinden çeviridir. Türkçe en erken tarihten itibaren görülen Akdeniz ve Karadeniz adları muhtemelen `güney/kuzey denizi` anlamındadır. SN
■ Koord: 36° 32' 3'' D, 30° 52' 1'' K
Çiftehan belediye - Ulukışla (Çiftehan bucağı) - Niğde
1919hb 📖 : Çiftehan İstasyonu
Lt400a 📖 : Aquae Calidae [ Latince "ılısular" ]
1764z 📖 : Çifte Hanlar (mv)
■ © 29.07.1764 Şücaaddin kazasına tabi Ulukışla köyünde Öküz Mehmed Paşa Evkafı'ndan olan çifte hanların tamirine dair ... deyar heyran
■ Koord: 37° 30' 46'' D, 34° 46' 9'' K
Fethiye mahalle - Yazıhan - Malatya
1928 📖 : Fethiye
1854h 1916h 📖 📖 : Hasanbadrik
S1190 📖 : Hesna-d'patrîq [ Süryanice "tekfur kalesi" ]
Y180 📖 : Siniskolon [ Latince sínis colonia ]
Alevi-Türk yerleşimi
■ Yun patríkios > Ar batrîq burada `Bizans soylusu` anlamındadır. 1058-1063 döneminde Hesnâ d’patrîq adıyla Süryani piskoposluk makamı idi. Roma dönemi yol rehberlerinde Sinis Colonia adıyla geçen yer burası olmalıdır. SN
■ © 08.07.1894 Malatya sancağı dahilinde kain Akçadağ kazasına merbut Görne nahiyesine tabi Hsnbatrik karyesinin Erguvan nahiyesine rabt ve ilhakına dair... deyar heyran
■ Koord: 38° 37' 34'' D, 38° 8' 10'' K
Şebinkarahisar ilçe - Şebinkarahisar - Giresun
1643b 📖 : Şarki Karahisar [ Türkçe "doğu karahisar" ]
1484 📖 : Şabın Karahisar [ Türkçe "şaplı Karahisar" ]
E1075 1282 📖 📖 : Koğonya
A870 📖 : Koloniya
Y17 📖 : Kolônia [ Latince colonia "koloni, yerleşke" ]
■ MÖ 64 yılında Pompeius tarafından kurulan Kolonia/Colonia kentidir. Erm Koğonya biçimi 20. yy başlarına dek Türkçede de kullanılmıştır. Daha önce resmi dilde tercih edilen Şarki Karahisar adı 1924’te Atatürk’ün önerisiyle Şebin Karahisar olarak düzeltildi. SN
■ Atatürk’ün 1924 ziyâretinde yapılan, o yıllarda kullanılan resmî Karahisar-ı Şarkî adının evvelce de kullanılmış olan Şebinkarahisar olarak değiştirilmesinden ibâret. Yoksa Şebinkarahisar ismi, çok önceleri de – meselâ Evliyâ çelebi’nin ziyâreti yıllarında – kullanılıyordu. Bâzı Osmanlıca haritalardan ve I. ve II. Dönem Karahisar-ı Şarkî milletvekili Ali Sürûrî Efendinin TBMM albümündeki bilgilerden Osmanlı’nın son dönemlerine kadar da kullanıldığı anlaşılıyor. Bilâl Tunç
■ Koord: 40° 17' 18'' D, 38° 25' 20'' K
Koçlu mahalle - Kızıltepe - Mardin
1518a : Kfertût
A870 📖 : Kafr Tûtha [ Süryanice "dutköy" ]
Lt180 📖 : Castra Murorum [ Latince "duthisar" ]
Kürt-Sünni yerleşimi
■ Koord: 37° 7' 22'' D, 40° 30' 38'' K


 
Copyright 2010-2020 Sevan NİŞANYAN. Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.